ΣΤΙΓΜΕΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΤΙΓΜΕΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ

Τρίτη, 7 Αυγούστου 2012

ΟΙ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝΕΣ ΤΗΣ ΤΗΝΟΥ

Οι μοναδικοί περιστεριώνες της Τήνου, σπαρμένοι στις κοιλάδες του νησιού μνημεία της λαϊκής αρχιτεκτονικής πέτρινα αυτοτελή κτίσματα, σύμβολα κοινωνικής υπεροχής φιλοτεχνημένοι με μεράκι και ευαισθησία για να στεγάσουν τους φτερωτούς κατοίκους τους είναι σήμερα παραδομένοι στη φθορά του χρόνου


Περιστεριώνας στο χωριό Κρόκος
Περιστεριώνας στο χωριό Κώμη.
Το περιστέρι, πουλί της αφροδίτης ερωτικό σύμβολο της αρχαίας   Ελλάδας σύμβολο θεϊκότητας που προανήγγειλε την ανθρώπινη μοίρα, ενσάρκωση του Αγίου Πνεύματος των χριστιανικών χρόνων και κομιστής κλάδου ελαίας προάγγελος της επιστροφής στη γαλήνη, σύμβολο ειρήνης.  Το πουλί με τους χίλιους συμβολισμούς και τις χίλιες ιδιότητες ο ακάματος ταχυδρόμος των αιθέρων και γενναιόδωρος τροφοδότης στην τηνιακή γη βρήκε μια στέγη αντάξιά του. Φιλότεχνα, ευαίσθητα χέρια μαστόρων σμίλεψαν για χάρη του με πέτρα και με μάρμαρο περίτεχνα παλάτια και τα σκόρπισαν μέσα στις ρεματιές και πάνω στις βουνοπλαγιές σε μέρη κοντινά και άλλα απάτητα. Τίμησαν τον μεγάλο ευεργέτη τους που απλόχερα έδινε το κρέας του για να τρέφονται, τα περιττώματά του για να λιπαίνουν τη γη, την καρδιά το αίμα και τα φτερά για να γιατρεύονται και, χωρίς να φείδονται μόχθου, δημιούργησαν μια γνήσια λαϊκή αρχιτεκτονική ιδιόμορφη και θαυμαστή.  Την αρχιτεκτονική των περιστεριώνων που, πλάι σε χειροποίητες πεζούλες ανάμεσα σε πλούσιες συστάδες με βαλανιδιές πικροδάφνες και πανώριες φραγκοσυκιές συμβάλλουν στο μεγαλείο του τηνιακού τοπίου, του λουσμένου από το φως ενός ήλιου που σ’ αυτόν τον τόπο δεν κουράζεται να παίζει με τις αποχρώσεις και τις φωτοσκιάσεις χαρίζοντάς του όλα του τα χρώματα. Oι περιστεριώνεςσ’ αυτόν τον τόπο με την πλούσια καλλιτεχνική παράδοση που μεταφερόταν από γενιά σε γενιά κι έκανε τ’ άξια χέρια να ζωντανεύουν άψυχα υλικά με μοναδικό τρόπο, την πατρίδα επώνυμων και ανώνυμων καλλιτεχνών, στέκουν επάξια δίπλα στα έργα ονομαστών γλυπτών και ζωγράφων του νησιού και σε πλήρη αρμονία με τα γοητευτικά σκοτεινά δρομάκια κάτω από τις τοξωτές εισόδους των σπιτιών, τις μαρμάρινες κρήνες τα περίτεχνα σκεπαστά πλυσταριά τις εκκλησίες και τα ξωκλήσια, τους μύλους τις ξερολιθιές και τα μαντριά όλα φτιαγμένα με μαστοριά κι ευαισθησία.
Οι κοιλάδες της Τήνου, όπως αυτές της Αγάπης της Ποταμιάς της Λειβάδας της Καρδιανής αποτελούν υπαίθρια μουσεία μιας ελληνικής λαϊκής τέχνης που γεννήθηκε κι αναπτύχθηκε μέσα στο προικισμένο αυτό νησί πλούσιο σε νερά και χρώματα. Περίλαμπρα κτίσματα, πραγματικά μνημεία αρχιτεκτονικής και λαϊκής καλλιτεχνικής δημιουργίας μοναδικά στον κόσμο, είναι, απ’ ότι φαίνεται, γέννημα της τηνιακής γης αφού όπου αλλού γίνεται εντατική εκτροφή περιστεριών οι περιστεριώνες είναι απλές κατασκευές συνήθως ξύλινες κιβωτιόσχημα δωματιάκια σε ταράτσες σπιτιών ή σε εγκαταλελειμμένους χώρους δίχως φροντίδα για την αισθητική τους. Στην Τήνο οι περιστεριώνες είναι αυτοτελή πέτρινα οικοδομήματα σε διαστάσεις πολλές φορές μεγαλύτερες απ’ αυτές  





Περιστεριώνας στο χωριό Τζάδος
Περιστεριώνας στο χωριό Σμπεράδος
των σπιτιών και, πέρα από τη χρηστική τους αξία, αποτελούν σύμβολο κοινωνικής υπεροχής αλλά και αξιόλογο κληροδότημα καθώς συχνά συναντώνται σε προικοσύμφωνα, διαθήκες και δωρεές. Ορθώνονται, ευθύγραμμοι κι αυτοτελείς σαν μικροί πύργοι πάνω στις βουνοπλαγιές για να ξανοίγονται άνετα οι φτερωτοί τους ένοικοι, μέσα στις ρεματιές με την κύρια όψη στραμμένη προς την κοίτη του ποταμού για να έχουν το απαραίτητο νερό ανάμεσα στα χωράφια, στα μποστάνια και τα αλώνια για να υπάρχει άφθονη τροφή και πάντοτε πάνω σε βραχώδη εδάφη για να είναι γερή η θεμελίωσή τους αλλά και για να μη χάνεται ούτε σπιθαμή γόνιμης γης. Πλουμιστοί και πεντροκεντημένοι, ολόλευκοι ή στο χρώμα της πέτρας είναι φτιαγμένοι σε άπειρες παραλλαγές και με πολλά συνήθως διαζώματα που επιτείνουν την εντύπωση του μεγάλου και πολυώροφου κτιρίου. Ο κάθε περιστεριώνας είναι μοναδικός και διαφορετικός από όλους τους άλλους. Η χρήση των λεπτών σχιστολιθικών πλακών και η λειτουργική ανάγκη της κατασκευής πολλών μικρών ανοιγμάτων για την είσοδο και έξοδο των πουλιών έδωσε στους λαϊκούς καλλιτέχνες την αφορμή να κατασκευάσουν προσόψεις με αξιοθαύμαστη ποικιλία και σύνθεση διακοσμητικών στοιχείων μεταβάλλοντας τον περιστεριώνα από μια απλή φωλιά σε κτίσμα ιδιαίτερων καλλιτεχνικών αξιώσεων με ολοφάνερο το πηγαίο καλλιτεχνικό αισθητήριο, την επιδεξιότητα, το μεράκι, αλλά και την άμιλλα για το καλύτερο. Το πέτρινο λαϊκό κτίσμα εξαϋλώνεται, αποκτά κάτι από την ελαφράδα και τη χάρη του περιστεριού. Η διακόσμηση καλύπτει πρακτικές ανάγκες κι από την ανάγκη γεννιέται ολόκληροςπολιτισμός. Στους περιστεριώνες εντοπίζονται επίσης στοιχεία που αποτρέπουν την πρόσβαση στους άφτερους εχθρούς των περιστεριών, όπως είναι τα φίδια, οι νυφίτσες, οι ποντικοί και οι γάτες. Η πόρτα, μικρή και στενή τοποθετείται σε αρκετό ύψος από το έδαφος ενώ οι διακοσμήσεις που δεν είναι άλλο από τις εισόδους και τις απάνεμες'' λιάστρες'',βρίσκονται πάντοτε στα δύο μέτρα και πολύ συχνά με πέτρινη κορνίζα ολόγυρα για μεγαλύτερη προφύλαξη. Στο ακρόδωμα του περιστεριώνα εμφανίζονται και στοιχεία με ρόλο προφανώςαποτρεπτικότων φτερωτών εχθρών τους όπως είναι τα αρπακτικά πτηνά.


(περ. ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ - τ. 117)